EN 62471 en risicogroep 1 of 2 bij roodlicht uitgelegd

Risicogroep 1 of 2 in EN 62471 zegt hoe lang je recht in een lamp mag kijken voordat een grenswaarde voor je ogen wordt overschreden, en verder niets: groep 1 staat voor 100 seconden, groep 2 voor 0,25 seconde, de tijd die je knipperreflex nodig heeft. Het is geen rapportcijfer en geen uitspraak over hoe lang je huid voor een paneel mag zitten.

Toch leest bijna iedereen die op een datablad "RG2, EN 62471" ziet staan er iets alarmerends in. Hieronder lees je welke getallen achter de vier groepen zitten, waarom de meetafstand van 200 mm de uitkomst bepaalt, waarom nabij-infrarood een apart geval is, en waarom je die groep tussen merken niet kunt vergelijken. De handleiding van jouw apparaat blijft leidend: staat daar een afstand, sessieduur of instructie over oogbescherming in, dan gaat die voor.

Fotobiologische veiligheid: wat EN 62471 meet

EN 62471 is de norm voor fotobiologische veiligheid van lampen en lampsystemen, de Europese overname van IEC 62471. Hij kijkt naar straling van 200 tot 3000 nanometer, van ultraviolet via zichtbaar licht tot ver in het infrarood.

De vraag is simpel: hoe lang mag een mens naar deze lamp kijken voordat een grenswaarde wordt overschreden. Die grenswaarden gaan over het netvlies, het hoornvlies, de ooglens en de huid. Een lab rekent per gevaar een getal uit, en het slechtst scorende gevaar bepaalt de eindgroep. Over het nut van een apparaat zegt de norm niets: een paneel in groep 0 is niet zachter van opzet, vaak betekent het minder vermogen op de meetafstand. Hoe je de opbrengst wel beoordeelt, staat in het stuk over stralingsintensiteit van een roodlicht paneel.

De meetafstand van 200 mm bepaalt de uitkomst

Dit detail bepaalt de classificatie meer dan wat ook. De norm kent twee situaties.

Een roodlicht paneel en een LED masker vallen in de tweede categorie en worden dus op 20 centimeter beoordeeld. Meet je verder weg, dan valt de uitkomst per definitie lager uit, want de intensiteit neemt af met het kwadraat van de afstand. Neem 200 mm als 100 procent.

Een paneel dat op 200 mm in groep 2 valt, geeft op de 50 tot 60 centimeter waarop de meeste mensen zitten nog 11 tot 16 procent van die intensiteit. De norm meet expres het ongunstigste geval. Dezelfde wet werkt tegen je als je te ver wegzit, zoals uitgelegd in de stralingshoek van een roodlicht paneel.

Risicogroep 1 en risicogroep 2: het verschil in seconden

De norm kent vier niveaus: Vrijgesteld, en daarna risicogroep 1, 2 en 3. De definities gaan over blootstellingstijd van het netvlies.

Het scharnierpunt tussen groep 1 en groep 2 is de afwendreactie: de reflex waarmee je bij fel licht binnen ongeveer 0,25 seconde je ogen dichtknijpt. Groep 2 vertrouwt op die reflex, groep 1 heeft hem niet nodig. Risicogroep 3 hoort niet bij apparatuur voor thuis maar bij industriele UV bronnen.

Hier gaat het vaak mis. Bij risicogroep 2 hoort niet: dit apparaat is na een kwart seconde gevaarlijk voor je huid. Er staat: recht in de lichtbron kijken mag niet langer duren dan een kwart seconde. Je zit met je rug of knie voor het paneel, niet met je pupil op 20 centimeter.

De harde grenswaarden achter de groepen

Achter die tijden zitten getallen. De norm geeft per gevaar een emissiegrenswaarde en het lab vergelijkt de meetwaarde daarmee. Blijft een lamp onder de kolom Vrijgesteld, dan is hij vrijgesteld; zit hij daarboven maar onder de kolom risicogroep 1, dan is hij groep 1, en zo verder.

Alfa is de hoekgrootte van de lichtbron zoals je oog hem ziet, in radialen: een groot vlak paneel dichtbij heeft een grote alfa, waardoor de grenswaarde voor netvliesbelasting lager wordt. Opvallend is de rij voor de zwakke visuele prikkel, waar de grenswaarde voor alle drie de groepen gelijk is. Dat heeft alles met nabij-infrarood te maken.

Blauwlichtbelasting van het netvlies bij roodlicht

De blauwlichtbelasting is het bekendste gevaar. De norm weegt daarvoor het gebied van 300 tot 700 nanometer, maar niet gelijkmatig: de weegfunctie piekt rond 435 tot 440 nanometer en zakt daarna snel weg. Bij 630 of 660 nanometer, de golflengtes waar roodlichttherapie op draait, is de bijdrage verwaarloosbaar.

Daarom struikelt een puur rood paneel zelden op dit gevaar. Zodra er blauwe of groene leds in zitten verandert dat: een blauwe stand op 460 nanometer zit dicht bij de piek en telt zwaar mee. Een lab beoordeelt elke stand apart: een masker kan in de rode stand in groep 1 vallen en in de blauwe in groep 2, waarna de doos alleen de zwaarste stand vermeldt.

Nabij-infrarood en de afwendreactie

Hier zit het knelpunt bij roodlichtapparatuur. Nabij-infrarood van 810, 850 of 940 nanometer zie je nauwelijks of niet. Er is dus geen fel licht dat je doet knipperen, en de afwendreactie waar risicogroep 2 op vertrouwt bestaat daar niet. De norm behandelt dat apart, met het gevaar netvlies bij zwakke visuele prikkel van 780 tot 1400 nanometer en een grenswaarde die voor alle groepen gelijk is.

Dat is waarom panelen met een stevig nabij-infrarood kanaal op 200 mm makkelijker in groep 1 of 2 uitkomen dan een even sterk, puur rood paneel. Niet omdat nabij-infrarood agressiever is, maar omdat je afweer er niet op reageert. De zeven gevaren hebben elk een band: actinisch UV 200 tot 400 nm, nabij UV 315 tot 400 nm, blauwlicht 300 tot 700 nm, netvlies thermisch 380 tot 1400 nm, zwakke visuele prikkel 780 tot 1400 nm, hoornvlies en ooglens 780 tot 3000 nm, huid 380 tot 3000 nm. Bij roodlicht spelen de laatste vier de hoofdrol.

De golflengtes van drie apparaten naast de gevarengebieden

Concreet wordt dit als je de golflengtes van bekende apparaten naast die banden legt. De Lumi 110 en de Lumi 700 werken met 630 en 660 nm rood, 810 tot 940 nm nabij-infrarood en 480 nm blauw. Het RedLight masker met 630 nm rood, 520 nm groen, 460 nm blauw en 850 nm nabij-infrarood.

Drie van de acht golflengtes zie je vrijwel niet, en die roepen dus geen afwendreactie op. Dat verklaart waarom de norm hier strenger uitpakt dan je bij "het is toch maar rood licht" zou verwachten. Wat elke golflengte doet, staat in de uitleg over golflengtes van een roodlicht paneel en de opbouw van een concreet paneel in de Lumi 110 technisch uitgelegd.

De risicogroep gaat over recht in de lamp kijken. Hij gaat niet over hoe lang je huid voor het paneel mag zitten.

Wat risicogroep 1 of 2 praktisch betekent

Thuis komt het neer op een handvol gedragsregels, allemaal hetzelfde: houd je ogen erbuiten.

De twee laatste kolommen zijn bijna identiek, en dat is geen slordigheid: het verschil tussen groep 1 en 2 zit in je marge bij een blik recht in het paneel, niet in hoe je een normale sessie inricht. Wat licht met je ogen doet, staat in de gids over roodlichttherapie, je ogen en oogbescherming.

Zo controleer je de fotobiologische veiligheid van een paneel

Wil je voor een concreet apparaat weten hoe het zit, dan is dit de volgorde. Meetapparatuur heb je niet nodig, wel de juiste vragen.

1. Zoek de risicogroep in de handleiding of op het typeplaatjeStaat er RG0, RG1 of RG2, dan is het beoordeeld. Staat er niets, dan is dat op zichzelf al informatie.
2. Vraag op welke afstand er is gemeten200 mm is de standaard. Op 500 of 1000 mm ligt de meetwaarde 6,3 respectievelijk 25 keer lager, en is de groep niet vergelijkbaar.
3. Vraag welk gevaar de groep bepaalde, en voor welke standBlauwlichtbelasting, netvliesbelasting of infrarood op de ooglens? En is elke kleurstand apart beoordeeld? De blauwe stand kan in een andere groep vallen dan de rode.
4. Kijk of er een testrapport van een onafhankelijk lab isEen rapportnummer, de naam van het lab en een datum. Een sticker zonder rapport is een sticker.
5. Lees welke oogbescherming de fabrikant voorschrijftBij gebruik op het gezicht is dat vaak een bril. Volg dat op, ook als je het zelf overdreven vindt.
6. Noteer de opgegeven afstand en markeer hemMeet hem met een rolmaat en zet een streepje op de vloer, dan hoef je niet te schatten.

Oogbescherming bij een led masker en bij een paneel

Een LED masker is een apart geval: de leds zitten op enkele centimeters van je ogen, ver binnen de 200 mm waarop de norm meet. De omgekeerde kwadratenwet werkt daar in je nadeel, want op 50 millimeter is de intensiteit theoretisch 16 keer hoger dan op de normafstand.

Goede maskers lossen dat op met een uitsparing rond de ogen, een oogschild of een bijgeleverde bril, en met de instructie je ogen gesloten te houden. Dat is precies waar risicogroep 2 op doelt. Hoe dat uitpakt, zie je bij het RedLight masker met nekband, en de keuze tussen beide vormen in LED masker of roodlicht paneel.

Bij een paneel op het gezicht is een bril praktischer dan knijpen: je oogleden laten een deel van het rode en nabij-infrarode licht door, en tien minuten knijpen is vermoeiend. Waarvoor je een roodlichtbril gebruikt, staat in de uitleg over de roodlichtbril.

Luxyor Roodlicht Therapie Bril

• Gesloten pasvorm, zodat er van opzij geen licht langs komt
• Handig bij een paneel of masker gericht op het gezicht
• Prettiger dan je ogen dichtknijpen tijdens de sessie
• 60 dagen bedenktijd en 2 jaar garantie

Bekijk de roodlichtbril

Eerlijk: risicogroepen zijn tussen merken nauwelijks te vergelijken

Alles hierboven beschrijft hoe de norm bedoeld is. Op de consumentenmarkt is de risicogroep als vergelijkingsmiddel grotendeels onbruikbaar, om drie redenen.

De meetafstand wordt zelden vermeld. Een meting op 500 mm levert ruim zes keer lagere waarden op dan een meting op de voorgeschreven 200 mm, en op 1000 mm zelfs 25 keer. Dat is genoeg om twee groepen te overbruggen. Zonder vermelde meetafstand vergelijk je getallen die anders tot stand zijn gekomen.

Veel aanbieders hebben geen testrapport. Een risicogroep op een verpakking is niet moeilijk te drukken; een rapport van een onafhankelijk lab met rapportnummer, datum, gemeten spectrum en het bepalende gevaar is zeldzamer. Regelmatig komt een genoemde groep uit de datasheet van de ledfabrikant, voor de losse leds, en niet voor het samengestelde apparaat met eigen reflectoren en behuizing. Dat is niet hetzelfde meetobject.

En Luxyor publiceert de risicogroep van zijn eigen panelen niet als openbare specificatie. Op de productpagina's van de Lumi 110, de Lumi 700 en het RedLight masker staat geen RG-classificatie. Een groep zonder meetafstand en zonder bepalend gevaar vinden wij geen bruikbare specificatie, en liever geen getal dan een getal dat je niet kunt narekenen. Het betekent wel dat je ons hierop niet met een concurrent kunt vergelijken, en dat is een reeel nadeel voor wie daarop wil selecteren.

Gebruik de risicogroep dus niet als selectiecriterium, maar als aanleiding voor twee vragen aan de aanbieder. Beoordeel het apparaat verder op golflengtes, intensiteit op gebruiksafstand en de instructies. De checklist om roodlicht panelen te vergelijken loopt die punten langs, en in de collectie roodlichttherapie panelen staan de specificaties per model onder elkaar.

Veelgemaakte fouten

• Groep 2 lezen als onveilig. Het betekent dat je er niet in moet staren, niet dat het apparaat niet thuis hoort.
• De groep lezen als sessieduur. Die 100 seconden bij groep 1 gaat over in de lamp staren, niet over hoe lang je ervoor zit.
• Even kijken of hij aanstaat. Precies de fout die de norm beschrijft; controleer vanaf de zijkant.
• Denken dat je nabij-infrarood wel voelt. 850 of 940 nanometer zie en voel je nauwelijks; er komt geen waarschuwing.
• Zonder bril met het paneel op het gezicht werken. Juist bij korte afstand is dat het scenario waar de norm voor bedoeld is.

Naast EN 62471 bestaat het technisch rapport IEC TR 62778 over de blauwlichtbelasting van armaturen, maar voor een consumentenpaneel is EN 62471 het getal dat je tegenkomt. Welke risico's bij infrarood echt spelen, staat in de veiligheid van infrarood dekens en lampen.

Tot slot

EN 62471 is een oogveiligheidsnorm, geen kwaliteitskeurmerk. Hij deelt lampen in op hoe lang je er redelijkerwijs recht in mag kijken: 10.000 seconden voor Vrijgesteld, 100 seconden voor risicogroep 1 en 0,25 seconde voor risicogroep 2.

Bij roodlicht panelen valt de uitkomst vaak in groep 1 of 2, en dat is logisch: er wordt op 200 millimeter gemeten, en drie van de acht golflengtes liggen in het nabij-infrarood dat je niet ziet en waar je dus niet voor wegkijkt. Op de 50 tot 60 centimeter waarop je zit, is de intensiteit nog 11 tot 16 procent van de meetwaarde. Geen reden om van een paneel af te zien, wel om je ogen erbuiten te houden, te richten voordat je aanzet, en bij gebruik op het gezicht een bril te dragen.

Wees realistisch over wat je met het getal kunt. Zolang meetafstand en bepalend gevaar ontbreken, is de risicogroep geen vergelijkingsmiddel tussen merken. Vraag die twee dingen aan de aanbieder: met die antwoorden erbij zegt het getal iets, zonder is het een letter met een cijfer.