Sauna en eczeem: wanneer warmte prettig voelt en wanneer niet

Warmte en een gevoelige huid vormen een lastige combinatie om over te schrijven, omdat de ervaringen zo ver uit elkaar liggen. De een komt uit de sauna met een huid die rustiger aanvoelt dan ervoor. De ander heeft binnen een uur jeuk, rode plekken en het gevoel dat alles strak staat. Beide verhalen zijn echt, en dat maakt de vraag of sauna goed is voor eczeem lastiger dan een simpel ja of nee.

Dit artikel zet op een rij wat er gebeurt als je een aangetaste huid opwarmt, waarom zweet bij de een verlichting geeft en bij de ander juist irritatie, en welke randvoorwaarden je zelf in de hand hebt. Geen beloftes, want warmte behandelt geen eczeem en geen psoriasis. Wel een eerlijke afweging, zodat je zelf kunt inschatten of het bij jouw huid past en wanneer je het beter laat.

Sauna en eczeem: het korte antwoord

Er bestaat geen algemeen antwoord op de vraag of sauna goed is voor eczeem, en iedereen die dat wel geeft, gaat te snel. Wat er wel over te zeggen valt: de reacties lopen sterk uiteen, en dat verschil is niet toevallig. Het hangt af van het type huid, van hoe rustig of hoe actief de aandoening op dat moment is, van de temperatuur en de duur, en vooral van wat er in het uur na afloop gebeurt.

Grofweg zie je drie groepen. Een deel van de mensen met eczeem merkt dat de huid na een warme sessie soepeler aanvoelt en dat de jeuk tijdelijk minder op de voorgrond staat. Een tweede groep merkt vrijwel niets, behalve dat het prettig ontspannen was. Een derde groep krijgt juist last: prikkende jeuk tijdens het zweten, een branderig gevoel op plekken waar de huid al dun was, en soms een opvlamming in de dagen erna.

Dat verschil zegt weinig over hoe goed je het aanpakt en veel over hoe jouw huid werkt. De eerlijke lijn is dus: warmte is geen behandeling, je kunt hooguit voorzichtig uitproberen hoe jouw huid reageert, en bij een opvlamming of kapotte huid is dat proberen geen goed idee. Ben je onder behandeling, bespreek het dan eerst met je dermatoloog of huisarts. Zij kennen jouw huid, wij niet.

Wat warmte met de huid doet

Warmte doet drie dingen tegelijk met je huid, en die drie kunnen los van elkaar prettig of vervelend uitpakken.

Ten eerste verwijden de kleine bloedvaten in de huid. Er stroomt meer bloed naar de oppervlakte, de huid wordt roder en warmer, en dat is de manier waarop je lichaam warmte kwijtraakt. Dat voelt voor veel mensen aangenaam, maar bij een huid die al ontstoken is, kan die extra doorbloeding de rode plekken tijdelijk feller maken en het warme gevoel versterken.

Ten tweede gaan je zweetklieren aan het werk, en die route werkt pas als zweet ook echt kan verdampen. Ten derde verandert de hoornlaag, de bovenste laag van je huid. Warme, vochtige lucht laat die laag opzwellen en soepeler aanvoelen. Droge, hete lucht doet het omgekeerde en trekt vocht uit de bovenste lagen.

Dat laatste punt is de kern van bijna alle verwarring rond dit onderwerp. Tijdens de sessie voelt de huid vaak zacht, want er is warmte en er is vocht. Het probleem ontstaat na afloop, wanneer je afkoelt, het vocht verdampt en de huid strakker aanvoelt dan voor je begon. Wie dan niets doet, houdt daar vaak een drogere huid aan over.

Wat zweet doet bij een aangetaste huidbarriere

Een gezonde huidbarriere is een dichte laag: cellen als bakstenen, met vetten als specie ertussen. Bij eczeem zit daar op veel plekken een gat in. De laag laat vocht makkelijker los en laat prikkels makkelijker binnen. Dat is precies de reden waarom dezelfde druppel zweet bij de een niets doet en bij de ander begint te prikken.

Zweet is namelijk niet neutraal. Het bestaat vooral uit water, maar er zit ook zout in, plus kleine hoeveelheden ureum, melkzuur en andere stoffen. Op een intacte huid loopt dat er zonder problemen af. Op een huid met kleine kloofjes, krabplekken of een dunne hoornlaag komt datzelfde zout in aanraking met de lagen eronder, en dat kan branden of jeuken. Veel mensen met eczeem herkennen dat gevoel van sporten in de zomer: de plekken in de elleboogplooi en de knieholte zijn het eerst aan de beurt.

Er speelt nog iets. Warmte zelf is een bekende jeukprikkel, los van zweet. De zenuwuiteinden die jeuk doorgeven, worden actiever als de huid warmer wordt. Dat is de reden waarom jeuk vaak erger is onder een dekbed, en waarom een warme sessie voor sommige mensen een uur lang krabben tot gevolg heeft, ook als er geen zweet meer op de huid ligt.

Aan de andere kant: zweet dat kort op een rustige huid ligt en daarna wordt weggespoeld, is voor veel mensen geen probleem. Sommigen vinden het juist prettig, omdat de huid daarna schoner aanvoelt. Kun je bijna niet zweten, dan is dat een eigen verhaal met eigen oorzaken, uitgelegd in het artikel over niet kunnen zweten in de sauna.

Droge warmte en vochtige warmte: het verschil dat je huid merkt

Niet alle warmte is hetzelfde, en voor een droge of gevoelige huid is het verschil tussen droge en vochtige warmte geen detail. Het bepaalt of je huid vocht verliest of juist tijdelijk vocht opneemt.

In een klassieke Finse sauna is de lucht heet en heel droog. Die lucht neemt vocht op uit alles wat er is, inclusief de bovenste laag van je huid. Voor een droge huid is dat vaak het minst prettige klimaat, zeker bij een lange sessie.

In een stoombad is de lucht verzadigd met water. Je huid neemt daar tijdelijk vocht op en voelt na afloop vaak zachter aan. Het nadeel is dat zweet nauwelijks verdampt en dus langer blijft liggen. Voor wie last heeft van zout op kwetsbare plekken, is dat juist ongunstig.

Een infrarood sauna deken zit daar tussenin. De temperatuur ligt lager dan in een Finse sauna, maar je ligt ingepakt, waardoor zweet minder goed verdampt en langer tegen de huid blijft. Daarbij heb je op vrijwel je hele lichaam contact met textiel. Voor een gevoelige huid zijn dat de twee punten die tellen, en beide zijn op te lossen met kleding en een inlegdeken.

Sauna en psoriasis: een ander verhaal dan eczeem

Psoriasis en eczeem worden vaak in een adem genoemd, maar het zijn verschillende aandoeningen en de huid gedraagt zich ook anders. Bij psoriasis maken huidcellen zich veel te snel aan, waardoor er dikke schilferende plekken ontstaan. Bij eczeem staat de verstoorde barriere en de jeuk meer op de voorgrond.

Wat mensen met psoriasis vaak melden, is dat een warme, vochtige omgeving de schilfers zachter maakt en dat de plekken daarna minder strak aanvoelen. Dat is een fysiek effect van vocht en warmte op de bovenste huidlaag, niet meer en niet minder. Het verandert niets aan wat er onder de oppervlakte gebeurt en het maakt de plekken niet weg. Als de plekken zachter aanvoelen, is dat prettig, maar het is geen teken dat de aandoening minder wordt.

Er is een punt waar psoriasis zich duidelijk anders gedraagt: beschadiging van de huid kan bij deze aandoening nieuwe plekken uitlokken. Schuren, krabben, hard boenen met een handdoek of een scherpe rand van een zitting zijn daarom geen kleinigheid. Wie psoriasis heeft, is beter af met zacht deppen dan met wrijven, en met kleding tussen huid en zitting of materiaal.

Ook hier geldt: wat jouw huid doet, weet je dermatoloog beter dan een artikel. Gebruik je zalven, lichttherapie of medicatie, bespreek dan eerst of warmte daar iets mee doet.

Droge huid en sauna: het probleem zit vaak na afloop

Voor wie geen eczeem of psoriasis heeft maar simpelweg een droge huid, is het beeld overzichtelijker. Tijdens de sessie voelt de huid meestal prima. De klacht ontstaat daarna: strak, schraal, soms schilferig, en bij sommigen begint de jeuk pas een uur later.

Dat is een optelsom. De hete lucht trekt vocht uit de hoornlaag, verdampend zweet neemt nog wat vocht mee, en wie daarna lang en heet doucht met stevige zeep spoelt ook eigen vetten weg. Samen verklaart dat waarom mensen na de sauna vaak een drogere huid melden dan ervoor.

Het goede nieuws is dat dit deel van het verhaal grotendeels in je eigen hand ligt. De duur van de sessie, de temperatuur, hoe je doucht en wat je daarna op je huid doet, bepalen samen het grootste deel van het eindresultaat. Bij een gevoelige huid is een lagere temperatuur met een kortere sessie bijna altijd de betere keuze, en de complete temperatuurgids voor een infrarood deken laat zien hoe je dat rustig instelt.

Afkoelen, afspoelen en insmeren: waar je het verschil maakt

Als er een moment is waarop je de uitkomst echt kunt sturen, dan is het het kwartier na de sessie. De volgorde is simpel en het maakt bij een droge of gevoelige huid meer uit dan de sessie zelf.

Koel eerst rustig af. Een ijskoude plons is spectaculair maar voor een prikkelbare huid vaak te veel; lauw werkt beter en geeft minder kans op jeuk. Spoel daarna het zweet af, want het zout dat blijft liggen is precies wat op kwetsbare plekken gaat prikken. Houd dat spoelen kort en lauw, en gebruik weinig of geen zeep. Zeep die goed schuimt haalt naast zweet ook vetten weg die je huid net nodig heeft.

Dep je huid daarna droog in plaats van hem droog te wrijven. Bij psoriasis is dat extra van belang, omdat wrijven de huid beschadigt. En smeer dan in, terwijl je huid nog een beetje vochtig is. Dat moment telt: een vettende of verzorgende creme sluit het vocht in dat er op dat moment nog zit. Welke creme of zalf bij jou past, is een vraag voor je huisarts, dermatoloog of apotheker, en niet iets waar wij een aanbeveling over doen.

Drink daarnaast gewoon water, voor en na, en trek iets zachts en ruims aan in plaats van strakke kleding over een warme huid.

Materiaal, stof en een inlegdeken bij een gevoelige huid

Bij een infrarood sauna deken ligt vrijwel je hele lichaam tegen een materiaal aan, en dat is bij een gevoelige huid een punt op zich. Warm textiel, zweet en huid die al prikkelbaar is: dat is precies de combinatie waar contactirritatie ontstaat. Gelukkig is dit het makkelijkst op te lossen deel van het hele verhaal.

• Trek lange kleding aan van katoen of een andere zachte, ademende stof. Een lange broek en shirt met lange mouwen houden het materiaal van je huid af en nemen tegelijk zweet op.
• Gebruik een inlegdeken of een grote katoenen handdoek in de deken. Dat geeft een zachte laag tussen jou en het binnenmateriaal en scheelt bovendien schoonmaakwerk.
• Kies stoffen zonder ruwe naden of stevige elastieken op plekken waar je huid dun is. Een naad die schuurt op een warme, vochtige huid geeft binnen een half uur een rode streep.
• Was de inlegdeken en je kleding regelmatig, en gebruik weinig wasmiddel en liever geen wasverzachter. Resten in de stof zijn een bekende prikkel bij eczeem.
• Voorkom scherpe vouwen in de deken. Op zo'n vouw hoopt warmte zich op, en dat is voor elke huid vervelend maar voor een dunne huid extra.

Voor de rest gelden dezelfde regels als voor iedereen die met een warm apparaat aan de slag gaat: stel de timer in voordat je begint, houd de temperatuur laag en zorg dat de bediening binnen handbereik ligt. De complete veiligheidsgids voor infrarood saunadekens zet die basis op een rij.

Warmte behandelt geen eczeem en geen psoriasis. Wat je wel kunt sturen, is hoe je huid eruit komt.

Wanneer je het beter laat

Er zijn situaties waarin warmte geen goed idee is, hoe voorzichtig je het ook aanpakt. Die lijst is kort maar wel duidelijk.

Daarnaast past het bij sommige mensen gewoon niet, ook zonder dat er iets mis is. Wie merkt dat elke warme sessie uren jeuk oplevert, heeft daarmee zijn antwoord. Andere situaties waarin een deken minder logisch is, staan op de pagina over wanneer een infrarood saunadeken minder geschikt is.

Voorzichtig proberen: kleine stappen

Wil je het toch uitproberen en is je huid op dit moment rustig, doe het dan zo klein mogelijk. Het doel is niet om te presteren, maar om erachter te komen hoe jouw huid reageert zonder dat een misser je een week kost.

1. Kies een rustig momentBegin alleen als er geen opvlamming is en de huid heel is. Twijfel je, wacht dan een paar dagen of vraag het eerst na bij je arts.
2. Doe eerst een kleine testWarm een klein stukje huid op, bijvoorbeeld een onderarm, en wacht een dag af. Reageert die plek niet, dan is dat een rustiger startpunt dan meteen je hele lichaam.
3. Start laag en heel kortKies de laagste stand die nog prettig voelt en een korte sessie. Zet de timer voordat je gaat liggen en houd het bewust aan de saaie kant.
4. Zorg voor een laag ertussenLange katoenen kleding en een inlegdeken, zodat je huid niet direct tegen het materiaal ligt en zweet wordt opgenomen.
5. Koel af, spoel en smeer inLauw afkoelen, kort afspoelen zonder stevige zeep, deppend drogen en insmeren terwijl de huid nog vochtig is.
6. Wacht twee dagen en kijk terugReacties komen niet altijd meteen. Ging het goed, verhoog dan alleen de tijd of alleen de temperatuur, nooit allebei tegelijk.

Stoppen halverwege is nooit zonde. Voel je jeuk oplopen, een branderige plek ontstaan of een onrustig gevoel, dan is dat het signaal om af te breken en af te koelen. Bij een gevoelige huid is dat geen mislukking maar precies de informatie waarvoor je het deed.

Misverstanden die je vaak tegenkomt

Rond warmte en huid circuleren stevige verhalen. Dit zijn de claims die het vaakst voorbijkomen, en wat er echt van klopt.

• "Zweten reinigt je huid van binnenuit." Zweet is vooral water en zouten. Het spoelt hooguit wat van de oppervlakte, en het doet niets aan wat er onder de huid gebeurt.
• "Warmte geneest eczeem." Er is geen reden om dat aan te nemen. Sommige mensen voelen tijdelijk minder jeuk, anderen juist meer. Dat is een gevoel, geen behandeling.
• "Als het prikt, werkt het." Prikken en branden zijn signalen dat de huid het niet fijn vindt. Doorzetten maakt het bijna altijd erger.
• "Heter is beter voor de huid." Voor een droge of gevoelige huid geldt vaak het omgekeerde. Lager en korter geeft minder vochtverlies en minder jeuk.
• "Rood licht is hetzelfde als warmte." Dat zijn verschillende dingen. Rood licht geeft nauwelijks warmte en werkt anders dan een warme sessie. Wat je daarvan kunt verwachten staat in het artikel over rood licht en je huid.
• "Een keer proberen zegt genoeg." Reacties komen soms pas een dag later. Beoordeel het na twee dagen, niet na twee uur.
• "Insmeren kan wel wachten." Juist niet. Het kwartier na het afspoelen is het moment waarop insmeren het meest uitmaakt.

Luxyor Comfort 150

• Instelbare temperatuur, zodat je laag kunt beginnen
• Timer die de verwarming stopt zodra de tijd voorbij is
• Ruimte voor een inlegdeken of handdoek tussen jou en het materiaal
• 60 dagen bedenktermijn en 2 jaar garantie

Bekijk de Comfort 150

Tot slot

Sauna en eczeem is geen verhaal met een winnaar. Warmte behandelt geen huidaandoening, en wie belooft dat het eczeem of psoriasis vermindert, gaat verder dan wat er te zeggen valt. Wat wel klopt is dat de een er ontspannen en met een soepeler gevoel uitkomt, terwijl de ander jeuk en irritatie krijgt. Dat verschil zit in de huidbarriere, in het klimaat en in wat er na afloop gebeurt.

De samenvatting is kort. Niet doen bij een opvlamming, open huid of infectie. Houd het laag, kort en met een zachte laag tussen huid en materiaal. Koel lauw af, spoel het zweet weg zonder stevige zeep, dep droog en smeer meteen in. En leg het voor aan je huisarts of dermatoloog als je onder behandeling bent.

Wil je verder lezen over hoe infrarood warmte werkt en waar je op let, blader dan door de kennisbank over infrarood en sauna dekens.