Sauna en spataderen: wat klopt er van de mythes?

Sauna en spataderen: het is een combinatie waar online stevige uitspraken over rondgaan, en lang niet alles daarvan klopt. De ene bron zegt dat je met spataderen nooit meer een sauna van binnen mag zien, de andere belooft juist dat warmte je aderen weer soepel en glad maakt. Allebei die uitersten zijn onjuist, en daar word je als lezer niet wijzer van.

Wat wel klopt, is dat warmte iets doet met je bloedvaten. Ze worden wijder, er stroomt meer bloed naar je huid en je benen kunnen daardoor tijdelijk voller of zwaarder aanvoelen. Dat is ongemak en geen schade. Het verklaart wel waarom mensen met zware benen na een warme sessie soms denken dat er iets is misgegaan.

In dit artikel lopen we de bekendste stellingen een voor een langs. Per stelling staat er wat er klopt en wat er niet klopt, zonder mooie beloftes. Daarna volgen praktische adviezen, en een duidelijke lijst met situaties waarin je beter eerst met je huisarts overlegt dan met een zoekmachine.

Sauna en spataderen: het korte antwoord

Voor de meeste mensen met milde spataderen of vaak zware benen is een warme sessie geen verboden terrein. Het kan wel minder prettig aanvoelen dan verwacht, vooral als je lang en heet gaat. Je benen voelen dan gespannen, warm en vol, en dat zakt meestal binnen een uur weer weg.

Wat je niet moet verwachten, is dat warmte iets aan je aderen verandert. Spataderen ontstaan doordat de kleppen in de aderen minder goed sluiten, waardoor bloed makkelijker terugzakt richting je voeten. Een sauna, een infrarood deken of een warme douche verandert daar niets aan. Warmte is een prettige ervaring, geen behandeling.

En er is een groep waarvoor het antwoord wel echt nee is, of in elk geval eerst nee. Bij een bekende of vermoede trombose, bij open wonden of zweren aan het onderbeen, bij een ontstoken ader en bij plotselinge, onbegrepen zwelling van een been is warmte af te raden. Dan is de huisarts aan zet, en niet een artikel op internet. Dat komt verderop uitgebreider terug.

Wat warmte precies met je bloedvaten doet

Om de mythes goed te kunnen wegen, helpt het om te weten wat er onder je huid gebeurt als je het warm krijgt. Je lichaam wil zijn kerntemperatuur stabiel houden. Wordt het warmer, dan stuurt het meer bloed naar de huid, want daar kan de warmte weg. Om dat mogelijk te maken zetten de kleine bloedvaten in je huid en in het weefsel eronder verder open.

Dat noemen we vaatverwijding. Het gevolg is dat er meer bloed in het oppervlakkige vaatstelsel van je benen zit dan een half uur eerder. Je aderen tekenen zich duidelijker af, je benen voelen warm en zwaarder, en soms lijken je enkels wat dikker. Bij mensen die toch al snel vocht vasthouden in de benen valt dat sterker op.

Dat effect is tijdelijk. Zodra je afkoelt, trekken de vaten weer samen en zakt het volle gevoel weg. Er is geen mechanisme waarbij een uurtje warmte de kleppen in je aderen beschadigt. Wat je voelt is de normale reactie van een gezond warmteregelsysteem, niet een teken dat er iets kapot gaat.

Warmte maakt je benen tijdelijk voller. Dat is ongemak, geen schade aan je aderen.

Mythe 1: warmte is altijd slecht bij spataderen

Dit is de stelling die je het vaakst tegenkomt, meestal zonder enige nuance erbij.

Wat er klopt. Warmte kan je benen tijdens en vlak na een sessie voller en zwaarder laten aanvoelen. Wie al last heeft van zware benen aan het eind van de dag, merkt dat extra goed. Lange en hete sessies versterken dat, zeker als je daarna meteen weer gaat zitten of staan zonder je benen even omhoog te leggen.

Wat er niet klopt. Van dat volle gevoel gaan je aderen niet achteruit. Er is geen bewijs dat een sauna, een infrarood cabine of een infrarood deken bestaande spataderen verergert of het verloop ervan versnelt. Het onprettige gevoel tijdens de warmte wordt vaak verward met schade, terwijl het gewoon een tijdelijke verandering in doorbloeding is. Wie zich er goed bij voelt en het rustig aanpakt, hoeft warmte niet uit zijn leven te schrappen.

Mythe 2: van de sauna krijg je spataderen

Deze is hardnekkig, en hij klinkt logisch als je alleen naar het volle gevoel in je benen kijkt.

Wat er klopt. Warmte laat aderen tijdelijk uitzetten. Als je vaak in de sauna zit en tegelijk merkt dat er meer adertjes zichtbaar worden, is het verband snel gelegd. Ook klopt het dat je in een sauna stilzit, terwijl juist je kuitspieren helpen om bloed omhoog te duwen.

Wat er niet klopt. Er is geen bewijs dat sauna spataderen veroorzaakt. Spataderen ontstaan door een samenspel van aanleg, leeftijd, hormonen, zwangerschappen, overgewicht en beroepen waarin je veel staat of zit. Aanleg is daarbij de grootste factor: heeft je moeder of vader ze, dan is de kans dat jij ze krijgt flink groter. Dat iemand die regelmatig naar de sauna gaat spataderen ontwikkelt, zegt op zichzelf niets, want die persoon wordt ook ouder en heeft dezelfde aanleg als voorheen. Correlatie is geen oorzaak. Wie de hele dag op zijn benen staat, herkent dit thema waarschijnlijk uit het artikel over warmte bij vermoeide benen na een staande werkdag.

Mythe 3: koud afdouchen maakt het weer helemaal goed

Het koude dompelbad of de koude douche na de sauna heeft in Nederland een bijna magische reputatie.

Wat er klopt. Koelen laat de bloedvaten weer samentrekken. Dat voelt voor veel mensen prettig aan de benen: het zware, gespannen gevoel zakt sneller weg dan wanneer je in de warme ruimte blijft hangen. Afkoelen is dus een logisch en aangenaam onderdeel van een saunamoment, zeker als je snel last hebt van zware benen. Koel water over je onderbenen of je enkels doet daarbij al veel.

Wat er niet klopt. Koud water repareert niets. Het maakt kleppen die minder goed sluiten niet weer sluitend en het laat spataderen niet verdwijnen. Het is comfort, geen correctie. En overdrijven hoeft ook niet: ijskoud plonzen is voor sommige mensen juist een flinke prikkel voor hart en bloeddruk. Speelt dat bij jou, lees dan even mee met wat geldt bij sauna en hoge bloeddruk. Lauw tot koel afdouchen is voor de meeste mensen prettiger en rustiger dan een schok.

Mythe 4: steunkousen en warmte gaan niet samen

Wie steunkousen draagt, krijgt vaak te horen dat de sauna daarmee van tafel is.

Wat er klopt. In de sauna zelf houd je steunkousen niet aan. Ze zitten strak, je zweet eronder en dat is oncomfortabel en onhygienisch. Bovendien zijn de meeste kousen niet gemaakt voor hoge temperaturen. Tijdens de warmte doe je ze dus uit, en dat is precies het moment waarop je benen het minste steun krijgen. Dat is de kern van waarheid in deze mythe.

Wat er niet klopt. Dat je kousen niet in de sauna draagt, betekent niet dat warmte en steunkousen elkaar bijten. Veel mensen trekken hun kousen na het afkoelen en afdrogen gewoon weer aan, en dat voelt vaak juist prettig omdat de benen dan weer wat strakker ondersteund worden. Trek ze aan als je huid droog en afgekoeld is, want op een klamme huid krijg je ze nauwelijks glad. Draag je kousen op voorschrift, houd dan de instructies van je arts of de kousenspecialist aan. Die weten wat er in jouw situatie logisch is en dit artikel niet.

Mythe 5: zware benen betekent altijd spataderen

Zware benen zijn zo'n klacht waar mensen meteen een diagnose bij bedenken.

Wat er klopt. Zware, moe aanvoelende benen kunnen inderdaad passen bij aderproblemen. Als het gevoel in de loop van de dag erger wordt, als je enkels 's avonds dikker zijn dan 's ochtends en als het beter wordt zodra je gaat liggen met je benen omhoog, dan is dat een patroon dat bij het vaatstelsel past.

Wat er niet klopt. Zware benen hebben veel meer mogelijke oorzaken. Een dag lang staan of zitten, een lange vlucht, warm weer, te weinig bewegen, extra gewicht, bepaalde medicijnen, hormonale schommelingen of klachten van hart, nieren of schildklier kunnen allemaal meespelen. Ook spierpijn na een zware training voelt als zware benen. Zichtbare spataderen en zware benen komen bovendien lang niet altijd samen voor: er zijn mensen met flinke spataderen zonder enige klacht, en mensen met loodzware benen bij wie je aan de buitenkant niets ziet. Zwelling die maar aan een been zit, snel opkomt of gepaard gaat met pijn of een rood, warm plekje hoort niet in dit rijtje thuis en verdient direct aandacht van een arts.

Zware benen en warmte: waarom juist de zomer zwaar voelt

Veel mensen merken dat hun benen in de zomer vervelender aanvoelen dan in de winter. Dat is hetzelfde mechanisme als in de sauna, maar dan de hele dag door. Bij warm weer staan je bloedvaten wijder om warmte kwijt te raken, en tegelijk zit je vaak lang in een auto, in een vliegtuig of op een terras. Weinig beweging plus wijde vaten is precies de combinatie waarbij vocht in je onderbenen blijft hangen.

Dat maakt de zomer geen gevaarlijke periode, maar het verklaart wel waarom een warme sessie in juli anders binnenkomt dan in januari. Wie op een warme dag ook nog eens een lange, hete sessie doet, stapelt twee dingen op elkaar. Korter en minder heet is dan gewoon aangenamer.

Wanneer warmte niet verstandig is

Dit is het deel dat er echt toe doet. In de meeste situaties is warmte hooguit onhandig, maar er zijn omstandigheden waarin je het gewoon niet doet en waarin een arts moet meekijken.

Deze lijst is bewust streng aan de bovenkant. Een been dat plotseling dikker wordt, warm aanvoelt en pijn doet, is een reden om dezelfde dag te bellen en niet om eerst de sauna in te gaan om te kijken of het meevalt. Meer situaties waarin je terughoudend bent met een sauna deken staan op de pagina over wanneer een infrarood saunadeken minder geschikt is.

Zo pak je een warme sessie aan als je snel zware benen hebt

Als warmte prettig voelt en er geen reden is om het te laten, dan is de manier waarop je het doet belangrijker dan de vraag of je het doet. Of je nu in een cabine zit of thuis een infrarood deken gebruikt, deze opbouw werkt voor de meeste mensen. Welke stand en welke duur prettig zijn, staat verder uitgelegd in de complete temperatuurgids voor een infrarood deken.

1. Begin korter en minder warm dan je gewend bentKies een lage tot middelhoge stand en een korte sessie. Je kunt altijd opbouwen, maar een te lange sessie draai je niet terug.
2. Zorg dat je benen plat of iets hoger liggenLiggen is voor je benen prettiger dan zitten met je voeten op de grond. In een sauna deken gaat dat vanzelf.
3. Drink voor en naZweten kost vocht. Wie met een achterstand begint, voelt zich sneller zwaar en duizelig bij het opstaan.
4. Koel je onderbenen afLauw tot koel water over je kuiten en enkels laat het volle gevoel sneller zakken dan wanneer je warm blijft.
5. Leg je benen daarna even omhoogTien tot vijftien minuten met je voeten hoger dan je hart, op de bank of tegen de muur, doet meer dan een uur zitten.

Merk je dat je benen na elke sessie langer nodig hebben om te herstellen, dan is dat een teken om korter of minder warm te gaan. Het is geen wedstrijd en er is geen bonus voor de heetste stand.

Benen omhoog: het simpelste advies dat werkt

Van alles wat je zelf kunt doen bij zware benen is je benen hoger leggen het meest onderschat. De zwaartekracht doet de hele dag zijn werk tegen je in, en een kwartier op je rug met je voeten omhoog draait dat even om. Je hoeft er niets voor te kopen.

Praktisch: leg je onderbenen op de armleuning van de bank, op een paar kussens of tegen de muur, zodat je voeten duidelijk hoger liggen dan je hart. Beweeg af en toe je enkels op en neer, want dat werkt als een pompje. Doe dit na een warme sessie, en gerust ook op gewone dagen na een lange werkdag. Verder helpt alles wat je kuitspieren laat werken: wandelen, fietsen, zwemmen, of vaker even opstaan als je een zittend beroep hebt.

Wanneer ga je naar de huisarts of een vaatarts

De grens tussen ongemak en iets dat beoordeeld moet worden, is niet altijd duidelijk. Deze punten zijn een goede leidraad.

• Een been dat plotseling dikker wordt, vooral als het maar aan een kant zit, en zeker in combinatie met pijn in je kuit, een warm gevoel of een rode verkleuring.
• Pijn in je kuit die niet weggaat en die je niet kunt verklaren uit sporten of een verkeerde beweging.
• Een wondje aan je onderbeen of enkel dat niet of nauwelijks geneest.
• Huid rond je enkels die bruinig verkleurt, hard of glanzend aanvoelt of eczeem geeft.
• Een spatader die gaat bloeden, of die pijnlijk, hard en rood wordt.
• Zware benen die je dagelijks leven beperken, of nachtelijke kramp en jeuk die blijven terugkomen.
• Twijfel of warmte in jouw situatie verstandig is, bijvoorbeeld na een trombose of een eerdere behandeling.

De huisarts is bijna altijd het juiste beginpunt. Die kan beoordelen wat er speelt en verwijst zo nodig door naar een vaatchirurg of dermatoloog voor een echo van je aderen. Dat onderzoek geeft in een keer duidelijkheid over de vraag of de kleppen in je aderen goed werken.

Veelgemaakte denkfouten op een rij

Tot slot een paar redeneringen die vaak voorbijkomen en die net niet kloppen.

• Mijn benen voelden zwaar aan, dus de warmte heeft schade aangericht. Een vol gevoel is doorbloeding, geen schade. Het zakt weg zodra je afkoelt.
• Ik zag na een sauna meer adertjes, dus ze zijn erbij gekomen. Warme vaten zijn beter zichtbaar. Kijk een paar uur later nog eens.
• Warmte is goed voor de doorbloeding, dus goed tegen spataderen. Betere doorbloeding tijdens de warmte is iets anders dan een blijvende verandering in je aderen.
• Bij twijfel gewoon een keer proberen. Bij een dik, pijnlijk been geldt dat juist niet. Dan eerst bellen.

Tot slot

Sauna en spataderen is minder zwart-wit dan de stellige verhalen doen vermoeden. Warmte verwijdt je bloedvaten, waardoor je benen tijdelijk voller aanvoelen. Dat is ongemak en geen schade, en er is geen bewijs dat sauna spataderen veroorzaakt. Tegelijk maakt warmte niets beter aan je aderen, dus wie hoopt dat een warme sessie zijn spataderen aanpakt, komt bedrogen uit.

Het praktische advies past in een paar regels: begin korter en minder warm, houd je benen plat of hoger, drink genoeg, koel je onderbenen af en leg ze daarna even omhoog. En blijf eerlijk over de grens: bij trombose, open wonden, een ontstoken ader of onbegrepen zwelling laat je de warmte staan en bel je je huisarts.

Wil je verder lezen over hoe warmte op je lichaam inwerkt en wat een sessie thuis inhoudt, kijk dan in de kennisbank over infrarood en sauna dekens of blader door de infrarood sauna dekens van Luxyor met hun instelbare temperatuur en timer. Bij Luxyor geldt 60 dagen bedenktermijn en 2 jaar garantie, zodat je rustig kunt uitproberen of warmte bij jou en je benen past.